ندیدم در جهان کامی دریغا (غزل)

ندیدم در جهان کامی دریغا
بماندم بی‌سرانجامی دریغا

گوارنده نشد از خوان گیتی
مرا جز غصه‌آشامی دریغا

 نشد از بزم وصل خوبرویان
نصیب بخت من جامی دریغا

مرا دور از رخ دلدار دردی است
که آن را نیست آرامی دریغا

 فرو شد روز عمر و بر نیامد
از آن شیرین لبش کامی دریغا

درین امید عمرم رفت کاخر:
کند یادم به پیغامی دریغا

چو وادیدم عراقی نزد آن دوست
نمی‌ارزد به دشنامی دریغا

ای مرا یک بارگی از خویشتن کرده جدا (غزل)

ای مرا یک بارگی از خویشتن کرده جدا
گر بدآن شادی که دور از تو بمیرم مرحبا

دل ز غم رنجور و تو فارغ ازو وز حال ما
بازپرس آخر که: چون شد حال آن بیمار ما؟

 شب خیالت گفت با جانم که: چون شد حال دل؟
نعره زد جانم که: ای مسکین، بقا بادا تو را

دوستان را زار کشتی ز آرزوی روی خود
در طریق دوستی آخر کجا باشد روا؟

بود دل را با تو آخر آشنایی پیش ازین
این کند هرگز؟ که کرد این آشنا با آشنا؟

هم چنان در خاک و خون غلتانش باید جان سپرد
خسته‌ای کامید دارد از نکورویان وفا

 روز و شب خونابه‌اش باید فشاندن بر درت
دیده‌ای کز خاک درگاه تو جوید توتیا

دل برفت از دست وز تیمار تو خون شد جگر
نیم جانی ماند و آن هم ناتوانی، گو بر آ

از عراقی دوش پرسیدم که: چون است حال تو؟
گفت: چون باشد کسی کز دوستان باشد جدا؟

هر سحر ناله و زاری کنم پیش صبا (غزل)

هر سحر ناله و زاری کنم پیش صبا
تا ز من پیغامی آرد بر سر کوی شما

باد می‌پیمایم و بر باد عمری می‌دهم
ورنه بر خاک در تو ره کجا یابد صبا؟

چون ندارم همدمی، با باد می‌گویم سخن
چون نیابم مرهمی، از باد می‌جویم شفا

آتش دل چون نمی‌گردد به آب دیده کم
می‌دمم بادی بر آتش، تا بتر سوزد مرا

تا مگر خاکستری گردم به بادی بر شوم
وارهم زین تنگنای محنت آباد بلا

 مردن و خاکی شدن بهتر که با تو زیستن
سوختن خوشتر بسی کز روی تو گردم جدا

خود ندارد بی‌رخ تو زندگانی قیمتی
زندگانی بی‌رخ تو مرگ باشد با عنا

درمدح یمین الدوله سلطان محمود سبکتگین غزنوی (قصیده)

برآمد پیلگون ابری ز روی نیلگون دریا
چو رای عاشقان گردان چو طبع بیدلان شیدا

 چو گردان گشته سیلابی میان آب آسوده
چو گردان گردباد تندگردی تیره اندروا

ببارید و ز هم بگسست و گردان گشت بر گردون
چو پیلان پراکنده میان آبگون صحرا

تو گفتی گرد زنگارست بر آیینه‌ی چینی
تو گفتی موی سنجابست بر پیروزه‌گون دیبا

 بسان مرغزار سبز رنگ اندر شده گردش
به یک ساعت ملون کرده روی گنبد خضرا

 تو گفتی آسمان دریاست از سبزی و بر رویش
به پرواز اندر آورده‌ست ناگه بچگان عنقا

همی‌رفت از بر گردون، گهی تاری گهی روشن
وزو گه آسمان پیدا و گه خورشید ناپیدا

 بسان چندن سوهان‌زده بر لوح پیروزه
بکردار عبیر بیخته بر صفحه‌ی مینا

 چو دودین آتشی، کبش به روی اندر زنی ناگه
چو چشم بیدلی کز دیدن دلبر شود بینا

هوای روشن از رنگش مغبر گشت و شد تیره
چو جان کافر کشته ز تیغ خسرو والا

 یمین دولت و دولت بدو آراسته گیتی
امین ملت و ملت بدو پیراسته دنیا

 قوام دین پیغمبر، ملک محمود دین پرور
ملک فعل و ملک سیرت ملک سهم و ملک سیما

شهنشاهی که شاهان را ز دیده خواب برباید
ز بیم نه منی گرزش به جابلقا و جابلسا

 دل ترسا همی‌داند کزو کیشش تبه گردد
لباس سوکواران زان قبل پوشد همی ترسا

 خلافش بدسگالان را بدانگونه همی‌بکشد
که هنگام سموم اندر بیابان تشنه را گرما

دل خارا ز بیم تیغ او خون گشت پنداری
که آتش رنگ خون دارد چو بیرون آید از خارا

امید خلق غواصست و دست راد او دریا
به کام خویش برگیرد گهر غواص از دریا

گذرگاه سپاهش را ندارد عالمی ساحت
تمامی ظل چترش را ندارد کشوری پهنا

 گر اسکندر چنو بودی به ملک و لشکر و بازو
نگشتی عاصی اندر امر او دارای بن دارا

جهان را برترین جایست زیر پایه‌ی تختش
چنانچون برترین برجست مر خورشید را جوزا

گفتار اندر آفرینش آفتاب (شاه‌نامه > آغاز کتاب)

از یاقوت سرخست چرخ کبود
نه از آب و گرد و نه از باد و دود

 به چندین فروغ و به چندین چراغ
بیاراسته چون به نوروز باغ

روان اندرو گوهر دلفروز
کزو روشنایی گرفتست روز

 ز خاور برآید سوی باختر
نباشد ازین یک روش راست‌تر

 ایا آنکه تو آفتابی همی
چه بودت که بر من نتابی همی

گفتار اندر آفرینش مردم (شاه‌نامه > آغاز کتاب )

چو زین بگذری مردم آمد پدید
شد این بندها را سراسر کلید

 سرش راست بر شد چو سرو بلند
به گفتار خوب و خرد کاربند

 پذیرنده‌ی هوش و رای و خرد
مر او را دد و دام فرمان برد

 ز راه خرد بنگری اندکی
که مردم به معنی چه باشد یکی

 مگر مردمی خیره خوانی همی
جز این را نشانی ندانی همی

 ترا از دو گیتی برآورده‌اند
به چندین میانچی بپرورده‌اند

 نخستین فطرت پسین شمار
تویی خویشتن را به بازی مدار

 شنیدم ز دانا دگرگونه زین
چه دانیم راز جهان آفرین

 نگه کن سرانجام خود را ببین
چو کاری بیابی ازین به گزین

 به رنج اندر آری تنت را رواست
که خود رنج بردن به دانش سزاست

چو خواهی که یابی ز هر بد رها
سر اندر نیاری به دام بلا

 نگه کن بدین گنبد تیزگرد
که درمان ازویست و زویست درد

 نه گشت زمانه بفرسایدش
نه آن رنج و تیمار بگزایدش

 نه از جنبش آرام گیرد همی
نه چون ما تباهی پذیرد همی

 ازو دان فزونی ازو هم شمار
بد و نیک نزدیک او آشکار

گفتار اندر آفرینش عالم(شاه‌نامه > آغاز کتاب )

از آغاز باید که دانی درست
سر مایه‌ی گوهران از نخست

 که یزدان ز ناچیز چیز آفرید
بدان تا توانایی آرد پدید

سرمایه‌ی گوهران این چهار
برآورده بی‌رنج و بی‌روزگار

یکی آتشی برشده تابناک
میان آب و باد از بر تیره خاک

نخستین که آتش به جنبش دمید
ز گرمیش پس خشکی آمد پدید

 وزان پس ز آرام سردی نمود
ز سردی همان باز تری فزود

 چو این چار گوهر به جای آمدند
ز بهر سپنجی سرای آمدند

گهرها یک اندر دگر ساخته
ز هرگونه گردن برافراخته

پدید آمد این گنبد تیزرو
شگفتی نماینده‌ی نوبه‌نو

ابرده و دو هفت شد کدخدای
گرفتند هر یک سزاوار جای

در بخشش و دادن آمد پدید
ببخشید دانا چنان چون سزید

فلکها یک اندر دگر بسته شد
بجنبید چون کار پیوسته شد

 چو دریا و چون کوه و چون دشت و راغ
زمین شد به کردار روشن چراغ

ببالید کوه آبها بر دمید
سر رستنی سوی بالا کشید

 زمین را بلندی نبد جایگاه
یکی مرکزی تیره بود و سیاه

 ستاره برو بر شگفتی نمود
به خاک اندرون روشنائی فزود

 همی بر شد آتش فرود آمد آب
همی گشت گرد زمین آفتاب

 گیا رست با چند گونه درخت
به زیر اندر آمد سرانشان ز بخت

 ببالد ندارد جز این نیرویی
نپوید چو پیوندگان هر سویی

 وزان پس چو جنبنده آمد پدید
همه رستنی زیر خویش آورید